Đã từ lâu, hình ảnh những ngôi nhà nổi, lớp học trên biển, cảnh sinh hoạt của ngư dân vùng Vịnh… luôn tạo được sức hấp dẫn riêng đối với du khách khi đến tham quan Vịnh Hạ Long (VHL).

Tuy nhiên, trong xu hướng phát triển du lịch hiện nay thì Hạ Long đang chịu những áp lực về môi trường là sự ô nhiễm và suy thoái tài nguyên. Theo số liệu thống kê, cuối năm 2012, trên VHL có 650 nhà bè, nhà nổi. Sự tồn tại của các nhà bè đã và đang là trở ngại đến nhiều mặt đời sống xã hội, như: Áp lực về gia tăng dân số ở các làng chài đang gây khó khăn cho việc kiểm soát ô nhiễm nước và bảo vệ đa dạng sinh học VHL; nhiều nhà bè nuôi trồng hải sản, giao dịch, kinh doanh nhà hàng, nên lượng tàu và khách ra vào khu vực nhiều đã tác động đến hệ thống giao thông đường thuỷ nội địa, gây cản trở luồng tàu chạy trên biển, ô nhiễm môi trường nước; người dân, nhất là trẻ em khó khăn khi tiếp cận với các dịch vụ y tế, giáo dục…

Đoàn giám sát của tỉnh và TP Hạ Long kiểm tra tình hình thực hiện di dời các nhà bè tại làng chài Cửa Vạn.

Trước thực trạng đó, thực hiện chỉ đạo của tỉnh, Thành uỷ Hạ Long đã xây dựng Đề án di dời, xử lý nhà bè, làng chài trên Vịnh và sắp xếp ổn định dân cư. Thành phố đã thành lập BCĐ và Tổ công tác liên ngành giúp việc cho BCĐ thực hiện phương án di dời nhà bè trên VHL; đẩy mạnh tuyên truyền, phổ biến về chủ trương, kế hoạch của tỉnh, thành phố về thực hiện phương án di dời đến các chủ nhà bè. Với các nhà bè thuộc sở hữu của người dân có hộ khẩu tại Hạ Long, thì tuỳ theo đối tượng, thời điểm sẽ có mức hỗ trợ khác nhau. Trong đó, mức hỗ trợ cao nhất là được cấp đất miễn phí và kinh phí để xây nhà tạm tại khu tái định cư; được hỗ trợ kinh phí di dời học nghề và nhiều khoản trợ cấp xã hội khác. Thành phố xây dựng quy định về áp dụng chính sách hỗ trợ, di chuyển tái định cư cho các nhà bè; đồng thời khởi công xây dựng dự án đầu tư hạ tầng kỹ thuật khu tái định cư tại phường Hà Phong rộng hơn 8ha, tổng mức đầu tư trên 160 tỷ đồng để các hộ làng chài trên Vịnh lên đất liền sinh sống. Hiện thành phố đang khẩn trương triển khai đầu tư, xây dựng hệ thống hạ tầng dự án này.

Cũng theo Đề án di dời của thành phố, thì những hộ muốn tiếp tục theo nghề biển sẽ được tạo điều kiện; con em làng chài theo học tại các trường tiểu học, THCS, THPT trong thành phố được miễn học phí… Chủ trương của thành phố là có hai loại hình nhà bè trên Vịnh. Đó là bè nuôi trồng thuỷ sản nằm trong 6 điểm nuôi trồng thuỷ sản theo quy hoạch. Và để tạo ra những sản phẩm du lịch, góp phần bảo tồn những giá trị của làng chài trên Vịnh phục vụ du lịch, thành phố sẽ phục dựng các làng chài. Tuy nhiên, những người làm công việc này chỉ ở làng chài ban ngày, còn tối phải trở về đất liền.

Đồng chí Phạm Hồng Hà, Phó Chủ tịch UBND thành phố cho biết: Đến ngày 30-5-2013 đã có 122 nhà bè trên Vịnh được di dời. Phần lớn trong số này chủ hộ có hộ khẩu thường trú ngoài TP Hạ Long và thuộc diện phải di dời trước thời hạn trên. Những nhà bè còn lại chủ yếu là của công dân các phường Hùng Thắng, Hồng Hà; do nuôi trồng hải sản chưa đến kỳ thu hoạch, nên nhiều chủ nhà bè đã xin phép thành phố gia hạn di dời để vật nuôi trưởng thành và cam kết sẽ tự phá dỡ nhà bè trước tháng 12-2013.

Có thể khẳng định, việc di dời nhà bè là giải pháp cần thiết để nâng cao hiệu quả bảo tồn, phát huy giá trị Di sản VHL và đem lại cuộc sống an cư, bền vững cho những người dân làng chài. Đến nay cơ bản ngư dân làng chài trên Vịnh đã hiểu được ý nghĩa lớn lao đó và nhất trí cao với chủ trương này. Tuy nhiên, nhiều người còn e ngại, việc di dời lên bờ sinh sống sẽ khó ổn định cuộc sống, bởi họ chỉ biết nghề biển; sinh hoạt, tập tục trên biển đã gắn bó, ăn sâu trong tiềm thức. Ông Nguyễn Văn Long (làng chài Cửa Vạn) tâm sự: “Việc di dời chắc chắn sẽ làm xáo trộn cuộc sống của người dân chúng tôi lâu nay đã quen với nghề biển. Vì vậy, chúng tôi mong muốn nhà nước, địa phương tiếp tục nghiên cứu và có những cơ chế, chính sách hỗ trợ hơn nữa để ngư dân chuyển đổi nghề nghiệp khi lên bờ; hỗ trợ xây dựng bè mảng phải tháo dỡ. Đồng thời, đẩy nhanh tiến độ triển khai thực hiện dự án đầu tư xây dựng hạ tầng khu tái định cư đối với các hộ nhà bè, làng chài trên VHL tại phường Hà Phong, để chúng tôi sớm ổn định cuộc sống”.

Theo lộ trình, việc di dời nhà bè trên VHL hoàn thành trước tháng 6-2014. Khi các bè trên Vịnh Hạ Long không còn nữa, chắc chắn đây sẽ là điều kiện, môi trường để Hạ Long phát triển bền vững và sạch đẹp hơn trong mắt du khách...

Nhật Dạ