1.Cách đây tròn hai năm, cũng vào những ngày này, cái tên “Vịnh Hạ Long” được nhắc đến trên báo chí và các trang mạng internet với một mật độ dày đặc. Không chỉ báo chí trong nước mà cả báo chí, truyền hình nước ngoài cũng dành nhiều sự quan tâm đến Vịnh Hạ Long… Cũng dễ hiểu, bởi vào thời điểm ấy, Vịnh Hạ Long đang ở giai đoạn “nước rút” để “về đích” trong cuộc bầu chọn Kỳ quan thiên nhiên mới của thế giới do Tổ chức New Open World phát động từ năm 2007. Và niềm vui đã vỡ oà khi vào 2 giờ sáng ngày 12-11-2011, trên website www.new7wonders.com, Ban tổ chức đã thông báo, cùng với rừng Amazon (Nam Mỹ), thác Iguazu (Argentina), đảo Jeju (Hàn Quốc), Công viên quốc gia Komodo (Indonesia), sông ngầm Puerto Princesa (Philippines), núi Table (Nam Phi), Vịnh Hạ Long đã vượt qua 21 địa danh khác trong số 28 địa danh còn “trụ lại” ở vòng chung kết, để trở thành một trong 7 Kỳ quan thiên nhiên mới của thế giới. (Cuộc bầu chọn đã khép lại trước đó 6 tiếng đồng hồ, vào đúng 11 giờ 11 phút ngày 11 tháng 11 năm 2011 theo giờ GMT (tức 18 giờ 11 phút giờ Việt Nam)…

Ông Nguyễn Văn Đọc, Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ninh (thứ nhất, bên phải) và ông Hoàng Tuấn Anh, Bộ trưởng Bộ Văn hóa - Thể thao và Du lịch (thứ hai, bên phải) nhận tấm bia công nhận Vịnh Hạ Long là một trong 7 kỳ quan thiên nhiên mới của thế giới từ Chủ tịch New7Wonder tại Hà Nội, tối 27-4-2012.

Đêm ấy, cũng như nhiều người dân Quảng Ninh nói riêng, người dân Việt Nam nói chung và các fan hâm mộ Vịnh Hạ Long trên toàn thế giới, tôi đã thức ngồi trước màn hình máy tính để chờ tin vui này. Thật khó diễn tả được cảm xúc vào “thời điểm lịch sử” ấy. Niềm vui, niềm kiêu hãnh vì mình là “dân Hạ Long”, gần nửa cuộc đời sống ngay trong lòng một Kỳ quan thế giới… Thử nghĩ mà xem, nếu so sánh với con số 8 tỷ dân trên trái đất này, số người có được cái may mắn ấy thật là ít. Lại có một chút bâng khuâng khi vào sáng hôm sau, một mình đi dạo trên bờ Vịnh, nhìn ra những đảo xa mờ sương, cảm giác Hạ Long như vừa quen vừa lạ! Nó giống như khi bạn thức dậy và gặp lại cô bạn gái gần gũi với mình suốt từ thuở ấu thơ mà đêm trước vừa đăng quang ngôi hoa hậu ấy. Hạ Long sau ngày được công nhận là Kỳ quan thiên nhiên mới của thế giới, về một góc độ nào đó, trong suy nghĩ của tôi, cũng na ná như vậy! Những kỷ niệm về lần đầu tiên ra Quảng Ninh, lần đầu tiên đi thăm Vịnh Hạ Long hơn 30 năm trước chợt hiện về rõ mồn một như mới ngày hôm qua. Rồi những chuyến cùng mấy anh trong Ban quản lý Vịnh đi “thám hiểm” các hang, động… Và cả những lần ra đảo không phải để chiêm ngưỡng vẻ đẹp của nó mà là để chứng kiến, lấy tư liệu viết bài về tình trạng phá đá, chặt cây, làm hỏng cảnh quan môi trường Vịnh v.v.. Tất cả cứ hiện ra với bao cảm xúc buồn vui lẫn lộn…

2.Nhắc lại một chút cảm xúc riêng tư của mình vào cái thời điểm quan trọng, thời điểm Hạ Long “lên ngôi” ấy, là để tôi muốn chia sẻ với mọi người, rằng chúng ta, những người dân Hạ Long, những người dân Quảng Ninh, đang được thụ hưởng những giá trị vô giá mà tạo hoá đã ban cho vùng đất này. Vậy nên, mọi sự ứng xử thô bạo với “báu vật trời cho” ấy, dù vì bất cứ lý do gì, cũng đều đáng bị lên án. Bởi xét cho cùng, Vịnh Hạ Long được bạn bè năm châu mến mộ, bầu chọn là Kỳ quan thế giới là chính từ những giá trị tự thân của nó; từ nét đẹp nguyên sơ của nó suốt ngàn, vạn năm nay, chứ nào đâu phải do bàn tay con người. Con người có thể tạo ra những công trình vĩ đại, những kỳ quan nổi tiếng khác, nhưng với Vịnh Hạ Long thì không phải, nó là kỳ quan của tạo hoá! Nói điều này, lại nhớ trong cuộc Hội thảo “Bảo tồn, phát huy giá trị Di sản thiên nhiên thế giới Vịnh Hạ Long - Tầm nhìn mới” (diễn ra tại Hạ Long vào dịp sau Lễ công bố chính thức Vịnh Hạ Long là Kỳ quan thiên nhiên mới của thế giới, tháng 7-2012), nguyên Phó Thủ tướng Vũ Khoan đã phát biểu rất hay, rằng: “...Có lẽ không nên “cải tạo”, “xây dựng”, “làm đẹp” bất kỳ cái gì trên Vịnh, hãy cứ để thiên hạ được thụ hưởng cái đẹp trời cho, vì giỏi đến đâu con người cũng không thể làm thay thiên nhiên, có chăng chỉ giỏi làm hỏng nó...”. Tất nhiên, đây chỉ là một cách nói, nhưng rõ ràng điều đó cũng cho thấy trong bất cứ sự can thiệp nào tới cảnh quan Vịnh Hạ Long, dù là vì bất cứ mục đích nào, lý do nào, thì cũng cần phải cẩn trọng...

Du thuyền trên Vịnh Hạ Long. Ảnh: Thu Hương

Còn nhớ, có một thời, vào khoảng những năm cuối của thế kỷ trước, khi du lịch mới bắt đầu sôi động, lấy lý do “tôn tạo để phát huy giá trị di sản”, nhiều hang động đẹp trên Vịnh đã được đầu tư xây dựng các công trình phục vụ du lịch. Thú thực, khi vào thăm các hang động này, cứ cảm giác như đang lạc vào một sân khấu với những ánh đèn màu lấp loá… Chợt liên tưởng Vịnh Hạ Long cũng giống như một mỹ nữ đã tự mình vứt bỏ cái đẹp tự nhiên, cái đẹp “trời cho” để thay vào đó là cái đẹp giả tạo, cái đẹp của son phấn… Liệu du khách có thực sự muốn đến Vịnh Hạ Long để chiêm ngưỡng cái đẹp “như trên sân khấu” vậy không nhỉ? Tôi cá là đa số khách du lịch thích cái đẹp tự nhiên hơn, cho dù để khám phá nó, việc đi lại có khó khăn, vất vả, thậm chí nguy hiểm nữa, cũng còn hơn!

Ấy là nói đến những việc làm dẫu sao cũng là do nhận thức chưa đầy đủ, toàn diện; còn những việc khác mà ai cũng thấy tác hại của nó nhưng vẫn làm ngơ. Như chuyện đổ đất lấn biển, như việc tàu thuyền du lịch tự ý đổ chất thải lỏng xuống Vịnh v.v. và v.v. Có một điều làm tôi cứ băn khoăn đó là mỗi khi nói đến những hoạt động mang tính tiêu cực đối với cảnh quan, môi trường Vịnh Hạ Long, người ta lại thường “hạ giọng”: “-Đây là vấn đề “nhạy cảm”! Cần phải thông tin có chừng mực, thận trọng để không làm “mất đi hình ảnh đẹp về Hạ Long…(!). Có thực thế không nhỉ? Có thực Vịnh Hạ Long sẽ mất đi hình ảnh đẹp” khi bạn bè quốc tế biết về những việc làm chưa đẹp đối với Vịnh Hạ Long không nhỉ? Câu hỏi ấy càng ngẫm càng buồn…

3.Tất nhiên, nói như vậy không có nghĩa là cứ ôm cái “báu vật” ấy để… chẳng làm gì cả! Có người đã so sánh (tất nhiên, mọi sự so sánh đều khập khiễng), rằng chúng ta có Vịnh Hạ Long giống như một gia đình có trong nhà một bảo vật quý hiếm. Không thể cứ cất giấu nó trong hòm kín mà phải trưng bày để mọi người cùng chiêm ngưỡng… Vấn đề là trưng bày như thế nào cho hợp lý, vừa để mang lại lợi ích kinh tế, vừa đảm bảo nó không bị hư hỏng, vẫn giữ nguyên những giá trị “nguyên bản”. Điều này không mới, đã có nhiều những cuộc hội thảo, hội nghị để bàn về việc bảo tồn, phát huy giá trị của Di sản - Kỳ quan Vịnh Hạ Long; tỉnh và Nhà nước cũng đã có nhiều văn bản chỉ đạo về vấn đề này. Và cũng đã có những đề án quy hoạch dài hạn, ngắn hạn v.v. trong phát triển kinh tế, phát triển du lịch v.v. theo hướng bền vững, nhằm đảm bảo Vịnh Hạ Long không bị xâm hại… Tất cả những điều đó cho thấy đã có sự thay đổi trong nhận thức về việc khai thác tài nguyên, không phải là theo kiểu “vắt kiệt” mà là ngày một làm cho nó giàu lên, dồi dào lên!

Hy vọng, từ sự thay đổi nhận thức này, Vịnh Hạ Long sẽ không bao giờ còn bị tổn thương nữa, sẽ mãi trường tồn vẻ đẹp bất tử của mình cho hôm nay và cho mai sau...

Bút ký: Trung Luận