Chúng tôi vừa làm khách mời của Chính phủ Mông Cổ vào đúng dịp nước bạn đang chuẩn bị kỷ niệm ngày Độc lập 26-11 và kỷ niệm 60 năm Việt Nam - Mông Cổ thiết lập quan hệ ngoại giao...

Trước khi rời Việt Nam sang Mông Cổ, tôi đã đọc khá kỹ tác phẩm của B.GANTUYA, nghiên cứu sinh tại Trường Đại học Ngoại thương Hà Nội. Tác phẩm giới thiệu về tiềm năng và thế mạnh kinh tế của Mông Cổ. B.GANTUYA cho biết: Độ cao trung bình của Mông Cổ là 1.580m so với mặt nước biển... “Một đất nước ở gần bầu trời hơn các quốc gia khác” - Tôi đã nghĩ như vậy khi ngồi trên máy bay bay trên bầu trời Mông Cổ hay khi sải bước trên những thảo nguyên mênh mông...

Trong những ngày ở Mông Cổ, chúng tôi dành nhiều thời gian “đi nông thôn” - như cách nói của người Thủ đô U lan ba to khi đi về các tỉnh. Cuộc hành trình của chúng tôi tới tỉnh Selege giáp với biên giới Liên bang Nga. Thời điểm này mùa thu đã chớm sang đông. Trời xanh ngắt. Thảo nguyên mênh mông quá tầm mắt. Đồng cỏ trải sóng xanh khổng lồ trên mặt đất gối nhau dâng tới tận bầu trời. Mặt đất và bầu trời giao hoà màu xanh, thật khó phân biệt ranh giới. Từ xa nhìn đàn cừu chênh vênh trên sườn đồi cứ ngỡ đàn cừu đang cưỡi mây gặm cỏ. Mở cửa ô tô, hương thơm nồng nồng, ngan ngát của cây cỏ, của thiên nhiên ùa vào dào dạt, ngất ngây. Tôi cúi sát xuống đất. Thảm thực vật mềm mại với muôn vàn loài cây. Cả vạt đồi toàn cây hoa lấm tấm vàng. Những cây tim tím, hoa như những chiếc chuông nhỏ trong cổ tích. Những cây hoa đỏ nhuộm hồng cả đồng, cả đồi, cả núi, cả ráng trời…

Một góc thủ đô U-lan-ba-to ngày nay.

Theo lịch công tác do Đại sứ quán Mông Cổ  tại Việt Nam sắp xếp, chúng tôi có các cuộc làm việc với Bộ trưởng Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch Tsedevdambao Yungerel, và Bộ trưởng Bộ Công Thương và Nông nghiệp Battylga Khaltaa. Khi sang tới Mông Cổ, mới biết: Bộ trưởng Bộ Công Thương và Nông nghiệp đang bị đau, đi lại phải dùng nạng. Thế nhưng, ông vẫn thực hiện đúng lịch công tác, đón tiếp chúng tôi với nụ cười luôn tươi tắn. Còn Bộ trưởng Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch thì đã bố trí tới hai lần làm việc với chúng tôi. Bộ trưởng rất xúc động và cảm kích khi được biết anh Nguyễn Văn Trinh, Giám đốc Công ty TNHH MTV Tôn tạo phục chế văn hoá Việt chính là người mà 30 năm trước đã tham gia tu bổ ngôi chùa cổ Amarbaygala. Bộ trưởng mong muốn anh Trinh tiếp tục giúp Mông Cổ tu bổ, tôn tạo ngôi chùa 600 tuổi vô cùng quý giá này trong dịp tới. Trong một cuộc làm việc, Bộ trưởng dự kiến thời gian chỉ 30 phút, vì sau đó còn bận một số công việc… Thế nhưng “với Việt Nam là quan trọng nhất”, nên thời gian làm việc kéo dài hơn nhiều so với dự kiến. Biết tôi vốn là cán bộ quản lý văn hoá, thể thao và du lịch, lại là nhà văn của Việt Nam, Bộ trưởng rất mừng và mong muốn tôi nối kết du lịch biển Việt Nam và du lịch thảo nguyên Mông Cổ. Thật bất ngờ, sáng sớm hôm sau, Bộ trưởng tặng tôi cuốn tiểu thuyết “Nhà sư mắt xanh” với đề tặng “Best wishes”. Làm việc với hai vị Bộ trưởng, tôi nhận thấy quan điểm chung rất cô đọng: Kinh tế và văn hoá là đôi cánh để Mông Cổ đi tới tương lai bền vững!

Kinh tế Mông Cổ đang đột phá mạnh mẽ với tài nguyên giàu có, phong phú. Tổng mức trữ lượng các khu mỏ vàng quốc gia khoảng 1.300 tấn, vùng miền Nam trên 200 tấn, vùng miền Bắc trên 150 tấn... Trữ lượng đồng đã được thăm dò 692 triệu tấn. Trong chuyến đi nông thôn, xe ô tô của chúng tôi chạy nửa giờ đồng hồ mới hết chiều ngang một đồng lúa mì. Tôi hỏi thạc sĩ Galbaadav kharbayar, quê gốc vùng nông thôn miền Tây, người đã có 10 năm học tập tại Hà nội: “- Có gia đình nào gieo trồng tới 500 héc-ta lúa mì không?” - Thạc sĩ bình thản trả lời: “Gia đình người bạn tôi tên là Ganzoring ở tỉnh DORNOD gieo trồng tới 60.000 héc-ta lúa mì”...

Gia đình trên thảo nguyên.

Trong cuộc đi thực tế tại tỉnh Selenge, chúng tôi ghé vào một nhà lều trên thảo nguyên để mua váng sữa. Chủ lều là bà Anhtsetseg. Bà cho biết: Gia đình bà có ba người, nhưng có đàn gia súc gồm 750 con cừu và dê, 140 con bò, 130 con ngựa. Nhiều gia đình khác còn có đàn gia súc đông hơn. Gần khu vực bãi thả, chúng tôi gặp ba người phụ nữ đang lùa đàn gia súc hàng nghìn con, trong đó có 30 con lạc đà hai bướu to lừng lững...

Kinh tế đô thị Mông Cổ đang rất sôi động. Chúng tôi ở nhiều ngày tại khách sạn BAYYANGOL (Con sông giàu có). Bên trái là toà nhà viễn thông SKYTEL (Bầu trời viễn thông). Gần đó là toà nhà SKYBLUE (Bầu trời xanh) rất cao, đồ sộ mang hình cánh buồn. Giữa Thủ đô, có hai toà nhà lớn, cao khoảng 40 tầng ốp bên ngoài kính màu sẫm (cùng loại vật liệu như Bảo tàng - Thư viện Quảng Ninh mới xây dựng). Nơi đâu cũng hiển hiện một đất nước làm giàu từ mặt đất đang hướng lên cao... Kinh tế hội nhập và phát triển nên xã hội có nhiều đổi thay. Trên mọi ngả đường phố của Thủ đô, người đi bộ thì đi nhanh nhưng xe ô tô thì đi chậm. Mặt đường tắc xe liên miên. Thủ đô có hơn một triệu dân thì có hơn 250.000 xe ô tô. Gia đình Thạc sĩ Galbaadav Kharbayar có 9 người thì có tới 8 chiếc xe ô tô loại 5 và 7 chỗ ngồi. Xe ô tô cũ rất vừa túi tiền mọi người. Chiếc xe Toyota 2.5 đời 2009 chỉ mua với giá 5.000 USD. Cả xe tay lái nghịch và xe tay lái thuận đều lưu thông trên đường. Mặc dù lái xe nào cũng tự nhắc mình “muốn nhanh thì phải từ từ” nhưng xe ô tô cọ nhau trên đường là chuyện thường. Vì thế, sửa chữa xe ô tô là nghề mới. Lao động Việt Nam nhạy bén, chiếm lĩnh thị trường này. Mông Cổ có khoảng 300 Gara thì 250 Gara của người Việt Nam. Gara của người Việt Nam là những địa chỉ tin cậy. Vợ chồng chị Lê Thị Thuý có 2 Gara, thu nhập mỗi lao động từ 2.000 đến 2.500 USD/tháng.

Thảo nguyên bình yên.

Mông Cổ có ngày “Mẹ và Con”, đó là ngày 1 tháng 6 hàng năm. Con là chủ thể xã hội được tôn trọng, nâng niu. Hình dáng người già (Người quá khứ) đậm, béo, ngăm đen, khuôn mặt đầy. Còn lớp người trẻ tuổi ngày nay dáng cao ráo, toát lên vẻ hiện đại, khoẻ mạnh. Người mẹ đẻ con thứ 3 trở lên được Nhà nước phong tặng danh hiệu “Bà mẹ quang vinh”; người con được phụ cấp tới năm 18 tuổi cùng tiền bảo hiểm không phải đóng học phí khi đi học. Cuộc sống xã hội kỷ cương. Ngày mồng một hàng tháng, Nhà nước cấm mọi người mua bán và uống rượu. Đúng ngày này, chúng tôi đi công tác ngoại thành. Bữa trưa tôi gọi 1 chai bia bày trên giá. Nhà hàng vắng vẻ, nhưng cô bán hàng vẫn từ chối. Buổi tối, tôi gọi mua 1 lon bia mang về nhà, nhưng cô bán hàng vẫn mỉm cười, lắc đầu. Đi trên đường, lúc muốn bỏ đi vỏ chai nước lọc trên tay thì khéo làm sao, ngay bên cạnh có thùng rác (một ngăn đựng rác cứng, một ngăn chứa rác mềm). Sự tiện lợi và thói quen giữ gìn vệ sinh nơi công cộng khiến cho đường phố, quảng trường v.v. rất sạch sẽ. Trong một cuộc dã ngoại, chúng tôi đi trên chiếc xe 2 cầu của Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch. Xe phóng vun vút trên thảo nguyên. Chợt qua gương chiếu hậu, anh lái xe phát hiện xa xa phía sau có chiếc xe nhỏ đang loay hoay vượt qua suối nước. Anh bèn lái vòng xe quay lại dù người trên hai xe không quen biết nhau. Cử chỉ chan chứa tình người này tôi đã gặp ở các tàu đánh cá Việt Nam trên biển Đông...

Văn hoá thể hiện ở lời ăn, tiếng nói; từ ánh mắt, từ mỗi bước chân trên đường; trong làn gió, bên lò sưởi trong nhà lều.v.v. Mông Cổ có gần 3 triệu dân, nhưng có nghìn ngôi chùa. Ngôi chùa đồng thời là bảo tàng chuyên đề. Đây là nơi giáo dục truyền thống cho các thế hệ, nhất là thế hệ trẻ trong thời kỳ kinh tế của đất nước Thảo nguyên đang hội nhập toàn cầu. Chị Oiuna, Phó Cục trưởng Cục Di sản văn hoá (Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch) đưa tôi với anh Trần Nguyên Trực, nguyên Đại sứ quán Việt Nam tại Mông Cổ, anh Trần Văn Quang, Giám đốc Sở Văn hoá Thể thao Vĩnh Phúc, cùng anh Nguyễn Văn Trinh đi thăm ngôi chùa Amarbaysgalan cách Thủ đô 350km. Ngôi chùa thiêng sừng sững trên thảo nguyên. Ngôi chùa chính nền rộng 1.600m2, mái rộng 2.000m2. Ba mươi năm trước từng tham gia tu bổ ngôi chùa thiêng liêng này, hôm nay trở lại, anh Nguyễn Văn Trinh rất xúc động. Anh kính cẩn vái trước tượng Phật, tượng nghệ nhân đúc đồng thờ trong chùa. Mấy ngày sau, chúng tôi tới chùa Chiginlama. Trong quần thể di tích cũng có một ngôi chùa thờ nghệ nhân đúc đồng Zanaba Zar. Bảo tàng Bogd Khoan Place Musem, vốn là dinh thự của vua Bogd Khaan - vị vua cuối cùng của Mông Cổ. Trong dinh thự cũng có nơi thờ riêng vị nghệ nhân đúc đồng và sản phẩm do nghệ nhân chế tác. Tại các công trình văn hoá - lịch sử, chúng tôi luôn gặp các tượng thờ Vua, thờ Phật, thờ các vị tướng cưỡi ngựa, thờ nhà văn, nhà khoa học, những người lao động tiêu biểu. Đó là văn hoá sâu thẳm, trường tồn của Mông Cổ.

Sắp tới kỷ niệm 60 năm thiết lập quan hệ ngoại giao Việt Nam - Mông Cổ. Đó là chặng đường dài quá nửa thế kỷ hai dân tộc ngọt bùi chia sẻ. Chúng tôi đến thăm gia đình anh Ukhanagia Chaga và chị Purevjamtsin Khisigbaiar. Anh Chaga là con cụ Ukhana. Cụ Ukhana có 35 năm công tác tại Đại sứ quán Việt Nam tại Mông Cổ. Cụ vinh dự được Thủ tướng Phạm Văn Đồng ký tặng Huy chương Hữu nghị ngày 19 tháng 3 năm 1986. Cụ đã mất. Anh Chaga kế nghiệp cha, gắn bó với Đại sứ quán Việt Nam gần nửa thế kỷ nay. Anh chị có người con gái và người con trai đều học tại Hà Nội 5 năm. Người con rể học 10 năm tại Hà Nội. Anh chị mời chúng tôi xơi cơm tại gia đình. Các món thịt bò, thịt lạc đà, thịt ngựa, thịt cừu đầy ú trên mâm. Tôi chén gần... 1kg thức ăn. Cả hai anh chị nhìn tôi rất hỉ hả. Chị Khisigbaiar mang khoe chúng tôi những kỷ vật Việt Nam. Đó là bức tranh “Nữ du kích Củ Chi” khắc trên mảnh xác máy bay Mỹ, bức tranh sơn mài chùa Một Cột, tranh sơn mài Vịnh Hạ Long, cả một chiếc xe xích lô là đồ chơi nữa... Anh chị bảo, đó là tài sản vô giá của gia đình...

Chia tay đất nước “gần với bầu trời”, tôi thực sự xúc động. Cầm cuốn sách “Cuộc đời là bất tử” mà con trai vị Trung tướng - Anh hùng Lao Động Mông Cổ J.JAMYA, người đã có 7 lần được gặp Bác Hồ, trao tặng, tôi cảm thấy dâng lên trong lòng mình tình yêu, sự gắn bó, thân quen như không phải là lần đầu mới đến đây vậy!

Ghi chép của: Lê Toán