Thời gian qua, hoạt động lữ hành đón khách Trung Quốc qua các cửa khẩu ở Quảng Ninh đã thu được một số kết quả nhất định. Tuy nhiên, trong công tác tổ chức kinh doanh và quản lý đối với hoạt động này vẫn còn nhiều bất cập, tình trạng lộn xộn trong hoạt động kinh doanh lữ hành kéo dài trong nhiều năm không được giải quyết triệt để đã gây ảnh hưởng xấu đến hình ảnh du lịch Quảng Ninh nói riêng, Việt Nam nói chung...

Hoạt động lữ hành còn nhiều lộn xộn

Từ những năm 90 của thế kỷ trước, hoạt động lữ hành đón khách du lịch Trung Quốc tại Quảng Ninh đã được thực hiện. Nhìn chung các doanh nghiệp lữ hành tại cửa khẩu Móng Cái đã góp phần không nhỏ vào kết quả hoạt động kinh doanh của ngành Du lịch Việt Nam nói chung và Quảng Ninh nói riêng. Nếu như năm 1995, khách Trung Quốc vào Việt Nam qua cửa khẩu Móng Cái chỉ đạt 15.000 lượt thì chỉ sau 10 năm con số đó đã lên tới trên 1,2 triệu lượt, bình quân mỗi năm tăng hơn 12.000 lượt khách. Tuy nhiên, từ tháng 3-2005, phía Trung Quốc tạm ngừng cấp giấy thông hành cho khách Trung Quốc sang Việt Nam đi du lịch qua Cửa khẩu Móng Cái thì lượng khách giảm hẳn. Thay vào đó, từ tháng 2-2006, lượng khách Trung Quốc vào du lịch qua cửa khẩu Móng Cái chủ yếu bằng hộ chiếu và số khách tăng dần theo mỗi năm. Đặc biệt từ năm 2010, lượng khách vào du lịch Việt Nam bằng hộ chiếu tại cửa khẩu tăng lên rõ rệt. Cụ thể, năm 2010 đón được 66.000 lượt khách; 2011: 85.652 lượt khách; 2012: 118.457 lượt khách và 6 tháng đầu năm nay đã có gần 60.000 lượt khách du lịch Trung Quốc vào Việt Nam qua cửa khẩu Móng Cái. Hiện nay có 46 công ty lữ hành trong và ngoài tỉnh tham gia khai thác khách du lịch tại cửa khẩu Móng Cái, nhưng thực chất chỉ có khoảng hơn 20 doanh nghiệp hoạt động thường xuyên. Theo dự báo, trong thời gian tới, lượng khách du lịch Trung Quốc qua cửa khẩu Móng Cái vào Việt Nam vẫn còn tiếp tục tăng.

Khách du lịch qua cửa khẩu Móng cái.

Tuy lượng khách vào nhiều nhưng việc đón khách lại đang diễn ra ngày càng phức tạp và rất lộn xộn. Qua kiểm tra tình hình thực tế cho thấy, việc buông lỏng quản lý hoạt động của các chi nhánh, văn phòng đại diện của các doanh nghiệp lữ hành dẫn đến việc cạnh tranh đón khách thiếu lành mạnh, chất lượng, hiệu quả kinh doanh thấp. Một số doanh nghiệp “khoán trắng” cho các chi nhánh, văn phòng đại diện, hướng dẫn viên khai thác và kinh doanh. Các văn phòng đại diện hoạt động không đúng chức năng, nhiệm vụ theo quy định hiện hành của nhà nước. Thậm chí, có dấu hiệu một số người Trung Quốc mượn danh doanh nghiệp Việt Nam để khai thác và tổ chức đón khách, chất lượng dịch vụ, hiệu quả kinh doanh thấp. Theo hồ sơ của các doanh nghiệp, hầu hết các đơn vị không tổ chức tour trọn gói mà chỉ thực hiện một số công đoạn dịch vụ. Thế nhưng trên thực tế thì họ lại tổ chức chương trình tour trọn gói (liệu đây có phải là để trốn thuế?). Thêm nữa, trong công tác quản lý hướng dẫn viên, một số doanh nghiệp còn buông lỏng như không ký hợp đồng lao động với hướng dẫn viên, khoán trắng cho hướng dẫn viên, không trả lương cho hướng dẫn, hướng dẫn viên tự ý tìm các nguồn thu hoa hồng của các điểm cung cấp dịch vụ v.v.. Tình trạng ép giá của các doanh nghiệp Trung Quốc đối với các doanh nghiệp Việt Nam vẫn còn tồn tại, đặc biệt một số cá nhân người Trung Quốc bắt tay liên kết với một số cá nhân bên Việt Nam cùng điều hành tour, dẫn đến dịch vụ khách bị cắt giảm chất lượng, giảm giá, kéo giá tour xuống quá mức bình thường… Điều đáng nói, mặc dù khách du lịch Trung Quốc khi đến Việt Nam phải mua tour rất cao nhưng khi nhập cảnh vào Việt Nam thì lại bị cắt xén dịch vụ, nắm được sự cạnh tranh giành giật khách của phía Việt Nam nên đã ép các doanh nghiệp Việt Nam nhận khách với giá tour thấp. Vì thế, dịch vụ của khách du lịch bị giảm chất lượng, khách sạn, phương tiện vận chuyển, bữa ăn v.v. dành cho khách không đúng tiêu chuẩn, dẫn đến tình trạng nhiều đoàn khách kêu ca phàn nàn, kiện cáo v.v.. làm cho hình ảnh du lịch Việt Nam bị méo mó, thị trường du lịch tại các cửa khẩu luôn nằm trong tình trạng không ổn định…

Cần có quy chế quản lý đặc thù

Trước thực trạng trên, việc củng cố lập lại trật tự trong kinh doanh lữ hành tại cửa khẩu quốc tế Móng Cái đã được UBND tỉnh, Sở Văn hoá, Thể thao và Du lịch cùng các ngành hữu quan quan tâm vào cuộc từ nhiều năm nay. Trong đó, có việc ra đời CLB Lữ hành Móng Cái với sự tham gia của 28 doanh nghiệp lữ hành vào năm 2011 với mục đích góp phần lập lại trật tự, hạn chế các tiêu cực trong công tác đón khách tại cửa khẩu v.v.. Tuy nhiên, hoạt động của CLB hiệu quả không cao, việc cạnh tranh thiếu lành mạnh, tình trạng hạ giá tour vẫn tiếp tục diễn ra mà chưa có giải pháp giải quyết triệt để, làm ảnh hưởng đến môi trường kinh doanh du lịch nói chung. Nguyên nhân dẫn đến tình trạng này là do các doanh nghiệp kinh doanh lữ hành không tuân thủ nghiêm các quy định trong kinh doanh lữ hành, buông lỏng quản lý. Hơn nữa, do đặc thù của hoạt động du lịch biên giới rất phức tạp, chịu ảnh hưởng nhiều của chính sách phát triển du lịch nước bạn, một số doanh nghiệp lữ hành phía Trung Quốc đã thao túng thị trường, ép giá và đưa ra các điều kiện bất lợi cho doanh nghiệp phía Việt Nam. Mặt khác, công tác phối kết hợp giữa các cấp, các cơ quan chức năng có điểm chưa được kịp thời và thống nhất.  Đồng thời các quy định của pháp luật có điểm chưa phù hợp thực tế đối với loại hình kinh doanh này. Cụ thể, như Luật Du lịch có quy định và cho phép doanh nghiệp lữ hành hỗ trợ khách làm thủ tục xuất nhập cảnh, quá cảnh, hải quan; hoạt động kinh doanh lữ hành nói chung không bắt buộc các doanh nghiệp phải thực hiện các chương trình du lịch trọn gói. Đây là điểm dễ bị các doanh nghiệp lợi dụng để bán pháp nhân và không thực hiện các chương trình du lịch trọn gói cũng như phát sinh các vấn đề trốn thuế. Ngoài ra, điều kiện, tiêu chí để cấp phép kinh doanh lữ hành quốc tế còn thấp và đơn giản. Vì vậy số lượng doanh nghiệp tham gia kinh doanh nhiều so với lượng khách, trong đó các doanh nghiệp ngoài tỉnh chiếm 45% nên công tác kiểm tra trên địa bàn cũng gặp nhiều khó khăn.

Ông Nguyễn Thế Huệ, Chủ tịch CLB Lữ hành Móng Cái, Giám đốc Công ty Du lịch Dịch vụ Hữu Nghị, cho rằng, việc cạnh tranh thiếu lành mạnh, lộn xộn trong hoạt động kinh doanh lữ hành tại cửa khẩu Móng Cái trong thời gian qua đã làm cho các doanh nghiệp du lịch Việt Nam thất thu rất lớn, sản phẩm du lịch bị méo mó, dịch vụ không đảm bảo, ảnh hưởng xấu đến hình ảnh du lịch Quảng Ninh. Vậy nên trong điều kiện hiện tại, rất cần có một quy chế tạm thời để siết chặt quản lý hoạt động lữ hành đón khách du lịch qua cửa khẩu. Được biết UBND tỉnh đang đề nghị Chính phủ cho phép Quảng Ninh được ban hành Quy chế tạm thời về quản lý hoạt động kinh doanh lữ hành đón khách du lịch Trung Quốc tại các cửa khẩu trên địa bàn tỉnh. Theo đó, quy chế này có những quy định đặc thù như: Doanh nghiệp ngoài tỉnh phải thành lập chi nhánh và hạch toán toàn bộ nguồn khách tại Quảng Ninh, phải tổ chức tour du lịch trọn gói, áp dụng mức giá tối thiểu để thống nhất quản lý, tạo sự bình đẳng, cạnh tranh lành mạnh giữa các doanh nghiệp, đồng thời nâng cao chất lượng các dịch vụ đối với thị trường khách du lịch Trung Quốc...

Thu Nguyên